Olkusz nie bez powodu nazywany jest Srebrnym Miastem. To tutaj od średniowiecza wydobywano srebro i ołów, które przez stulecia przynosiły bogactwo i znaczenie całej okolicy. Dziś po dawnych kopalniach nie pozostało wiele, ale duch górniczej przeszłości wciąż unosi się nad miastem: na brukowanych uliczkach, w muzealnych salach i podziemnych korytarzach. Olkusz zachwyca też klimatycznym rynkiem, zabytkami i ciekawymi atrakcjami, które bez trudu można zobaczyć w jeden dzień. To doskonały pomysł na krótki wypad z Krakowa!
Zajrzyj zatem razem z nami do Srebrnego Miasta! Sprawdź, co warto zobaczyć w Olkuszu i jak zaplanować dzień pełen odkryć między historią a współczesnością.
Spacer po Olkuszu
Sercem zabytkowego Olkusza jest niewątpliwie Rynek – niestety nie dane nam było zobaczyć go w pełnej krasie, gdyż aktualnie przechodzi renowację. Główny plac miejski zabytkowe kamienice, a nad starym miastem góruje smukła wieża bazyliki św. Andrzeja Apostoła. To jedna z najpiękniejszych gotyckich świątyń na Jurze Krakowsko-Częstochowskiej, a jej wnętrze kryje wspaniałe sklepienia i ołtarze, barwne polichromie oraz renesansowe organy.
Tuż obok możemy podziwiać pozostałości dawnych murów obronnych i odrestaurowaną basztę, które przypominają, że Olkusz był niegdyś miastem warownym.
Szlak Gwarków Olkuskich
Jedną z największych atrakcji miasta jest Srebrny Szlak Gwarków Olkuskich. Wokół starówki znajdziemy postacie aż 18 gwarków, a każdy z nich ma do opowiedzenia swoją własną historię związaną z górnictwem i miastem.
I tak spacerując po Olkuszu, znajdziemy Skarbnika, ducha kopalni, Gwarka Mincerza, który wybija srebrne monety czy Gwarka z Kopaczką. To doskonały sposób na odkrywanie miasta! Czy uda Wam się odnaleźć wszystkie figurki?
Srebrny Szlak Gwarków Olkuskich powstał w 2019 roku i został wyróżniony m.in. w kategorii Najciekawszy Szlak Turystyczny w konkursie Turystyczne Skarby Małopolski.
Podziemny Olkusz. Historia ukryta pod rynkiem
Podziemny Olkusz to nowoczesna, multimedialna ekspozycja, która mieści się w zabytkowych piwnicach dawnego ratusza oraz budynku Starostwa. Tu dosłownie schodzimy pod ziemię, by odkryć fascynującą historię zarówno miasta, jak i górnictwa rud srebra i ołowiu, które przez wieki stanowiło fundament życia Olkusza.
Zaczynamy od podziemi w piwnicach dawnego Kwartału Królewskiego. Trasa zwiedzania prowadzi nas tutaj przez kilkanaście pomieszczeń, w których nowoczesne multimedia, makiety i projekcje przenoszą nas w czasy, gdy w okolicznych kopalniach huczały młoty, a srebro płynęło do królewskiego skarbca. Dawne narzędzia górnicze możemy nie tylko podziwiać, ale przede wszystkim wprawić w ruch, by na własne oczy zobaczyć, jak działały pod ziemią.
Zajrzymy do pracowni probierczej, w której badano jakość metali oraz prześledzimy historię powstania w XVI wieku mennicy, w której wybijano srebrne monety. Prawdziwą perełką jest Srebrna komnata, w której zobaczymy replikę Srebrnego Krzyża Gwarków Olkuskich, ufundowanego przez miejscowych gwarków.
Dalej udajemy się w stronę podziemi pod dawnym ratuszem. Multimedialna ekspozycja zabiera nas w podróż w czasie, pokazując historię rozwoju Olkusza na przestrzeni wieków. Dzięki specjalnej makiecie możemy zobaczyć, jak wyglądał plan miasta i gdzie znajdowały się najważniejsze miejskie budynki. Wystawa obejmuje również historię samego Ratusza, a podziemia skrywają m.in. dawne więzienie.
Podziemny Olkusz to wyjątkowe muzeum, które spodoba się zarówno dorosłym, jak i dzieciom. Warto zarezerwować co najmniej półtorej godziny na spokojne zwiedzanie i obejrzenie filmów. Doskonałym uzupełnieniem informacji zawartych na ekspozycji jest audioprzewodnik.
Wstęp do Podziemnego Olkusza kosztuje 25 PLN, za bilet ulgowy zapłacimy 20 PLN. Wypożyczenie audioprzewodnika to koszt 10 PLN. Warto rozważyć zakup biletu łączonego, dzięki któremu za 40 PLN odwiedzicie nie tylko Podziemny Olkusz, ale także pobliski zamek Rabsztyn
Dworek Machnickich. Trzy muzea pod jednym dachem
Nieopodal rynku, w pięknym, XIX-wiecznym Dworku Machnickich, mieści się niezwykły kompleks muzealny. W jednym miejscu znajdziemy aż trzy muzea, które w różny sposób opowiadają o historii i pasjach mieszkańców Olkusza.
Pierwsze z nich to Muzeum Twórczości Władysława Wołkowskiego, nazywanego „Michałem Aniołem wikliny”. Ten pochodzący z Olkusza artysta potrafił z plecionki tworzyć prawdziwe dzieła sztuki: od mebli po monumentalne kompozycje przestrzenne. Jego prace, prezentowane dziś w dworku, zachwycają formą i pomysłowością, przypominając, jak wiele piękna może kryć się w prostych materiałach.
Drugą częścią kompleksu jest Muzeum Afrykanistyczne, powstałe z kolekcji doktora Bogdana Szczygła oraz Bożeny Szczygieł-Gruszyńskiej, którzy przez wiele lat przemierzali Afrykę. To właśnie ta fascynacja kontynentem i chęć pokazania bogactwa tamtejszych kultur sprawiły, że w Olkuszu, z dala od oceanów i sawann, narodziła się tak niezwykła instytucja. W muzeum możemy podziwiać maski plemienne, broń, stroje rytualne, instrumenty muzyczne, a także rzeźby i przedmioty codziennego użytku. To naprawdę mały kawałek Afryki w sercu Małopolski!
Można tu zobaczyć także Kolekcję Minerałów Ziemi Olkuskiej i Skamieniałości Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Błyszczące rudy, kolorowe minerały i skamieniałości, przypominają o fascynującej historii górnictwa oraz geologicznym bogactwie tego regionu.
Dworek Machnickich sam w sobie jest miejscem wyjątkowym. W jego wnętrzach organizowane są koncerty i wystawy, a otaczający go kameralny ogród sprzyja chwili odpoczynku po intensywnym zwiedzaniu. Bilet wstępu na wszystkie trzy wystawy kosztuje 30 PLN – można go nabyć online lub w kasie muzeum.
Inne muzea w Olkuszu
Choć nie zdążyliśmy ich odwiedzić, warto wspomnieć, że w Olkuszu działają jeszcze dwa ciekawe muzea:
- Muzeum Pożarnictwa Ziemi Olkuskiej, prezentujące zabytkowe wozy strażackie, hełmy, sikawki i mundury strażackie. To prawdziwa gratka dla miłośników historii i techniki.
- Muzeum Regionalne PTTK, w którym można zobaczyć pamiątki związane z przeszłością miasta, jego dawnymi mieszkańcami i bogatą tradycją górniczą.
Olkusz na dłużej: nocleg i smaki miasta
Olkusz to świetna baza wypadowa, zwłaszcza jeśli planujecie zwiedzanie także okolicznych atrakcji Jury Krakowsko-Częstochowskiej. Warto zostać tu zatem chwilę dłużej! My zatrzymaliśmy się w Hotelu Victoria, położonym zaledwie kilka minut spacerem od rynku.
Gdzie warto zjeść w Olkuszu? Na szybki lunch lub kolację polecamy Mąkę w Mieście, gdzie królują włoskie smaki i nowoczesne wnętrze. Z kolei w Batorówce czeka na Was tradycyjna kuchnia polska i ciekawe sezonowe menu.
Na deser i chwilę relaksu warto zajrzeć do Sofa Cafe, przytulnej kawiarni, w której aromat świeżo mielonej kawy miesza się z zapachem domowych ciast.
Olkusz. Mapa atrakcji
Olkusz to jedno z tych miejsc, które potrafią zaskoczyć. Ma w sobie coś z małego Krakowa: rynek z duszą, kościół o gotyckiej urodzie, podziemia pełne historii, a przy tym spokój i wieki srebrnej chwały.
To idealny kierunek zarówno na jednodniową wycieczkę, jak i weekendowy wypad. Z Olkusza możecie bowiem wyruszyć w dalszą podróż po Jurze: do zamku Rabsztyn, na Pustynię Błędowską czy do Dolinek Krakowskich.
Materiał powstał dla Województwa Małopolskiego we współpracy z Małopolską Organizacją Turystyczną
